نشست بررسی راهکارهای توسعه همکاری‌های فرهنگی و گردشگری میان جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همسایه، به‌ویژه افغانستان و پاکستان، روز یکشنبه هفتم دی‌ماه ۱۴۰۴ با حضور جمعی از مدیران، کارشناسان و فعالان بخش دولتی و خصوصی در نمایندگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در خراسان رضوی برگزار شد.

این نشست با همت اداره شبه‌قاره سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نمایندگی خراسان رضوی برگزار شد و در آن، رئیس اداره شبه‌قاره، وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در هرات افغانستان، رئیس نمایندگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در خراسان رضوی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان، معاون سیاسی–اجتماعی فرماندار مشهد، جمعی از مدیران شهری، پژوهشگران، فعالان فرهنگی و نمایندگان بخش خصوصی گردشگری حضور داشتند.

در این جلسه، حاضران به بررسی ظرفیت‌ها، چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی توسعه گردشگری زیارت و تعاملات فرهنگی با کشورهای همسایه پرداختند و بر جایگاه ویژه مشهد مقدس و حرم مطهر امام رضا(ع) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های معنوی منطقه تأکید شد. شرکت‌کنندگان معتقد بودند این ظرفیت می‌تواند در صورت برنامه‌ریزی هدفمند، به بستری مؤثر برای تقویت همگرایی فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی میان ایران، افغانستان و پاکستان تبدیل شود.

وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در هرات افغانستان در این نشست با اشاره به تجربه‌های میدانی خود، از علاقه و آمادگی نهادهای فرهنگی و هنری افغانستان برای تعامل با ایران سخن گفت و تأکید کرد که در سال‌های اخیر، نمونه‌های موفقی از حضور گروه‌های فرهنگی و زیارتی افغانستانی در ایران با سازوکارهای شفاف و نظارت‌شده رقم خورده است. به گفته وی، شهرهایی مانند هرات، کابل و جلال‌آباد از ظرفیت‌های قابل توجهی برای همکاری‌های فرهنگی، هنری و صنایع‌دستی برخوردارند و بخش خصوصی افغانستان نیز برای مشارکت در پروژه‌های مشترک ابراز تمایل کرده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی نیز با نگاهی انتقادی اما واقع‌بینانه، بر ضرورت تدوین راهبردی منسجم برای تعامل با افغانستان و پاکستان تأکید کرد و گفت علاقه گسترده مردم این کشورها، به‌ویژه اهل سنتِ محب اهل بیت(ع) و جریان‌های تصوف، به زیارت امام رضا(ع) ظرفیتی مهم است که تاکنون به‌صورت نظام‌مند مورد استفاده قرار نگرفته است. وی خواستار تقسیم کار روشن میان دستگاه‌های دولتی، نهادهای فرهنگی و بخش خصوصی برای تبدیل این ظرفیت معنوی به برنامه‌های پایدار شد.

نمایندگان بخش خصوصی گردشگری، از جمله فعالان دفاتر خدمات مسافرتی استان، نیز با اشاره به تجربه‌های اجرایی خود، بر لزوم پیش‌بینی‌پذیر شدن فرآیندهای کنسولی و ویزا تأکید کردند. آنان معتقد بودند هر جا سازوکارهای شفاف، مبتنی بر مسئولیت‌پذیری و تضمین اجرایی شکل گرفته، امکان مدیریت ورود و خروج گروه‌های فرهنگی و زیارتی بدون مشکل فراهم شده است.

در بخش دیگری از نشست، بر نقش رویدادهای بین‌المللی از جمله نمایشگاه زیارت و گردشگری مشهد به‌عنوان بستری عملی برای آغاز و آزمون همکاری‌های مشترک تأکید شد. حاضران این رویدادها را فرصتی برای گفت‌وگوی مستقیم، شناسایی شرکای اجرایی و حرکت از سطح گفت‌وگو به مرحله عمل دانستند.

در مجموع، فضای نشست نشان‌دهنده اجماع حاضران بر این نکته بود که توسعه تعاملات فرهنگی و گردشگری با افغانستان و پاکستان، نیازمند ترکیبی از دیپلماسی فرهنگی، هماهنگی نهادی، مشارکت فعال بخش خصوصی و پرهیز از نگاه‌های صرفاً محدودکننده است. شرکت‌کنندگان ابراز امیدواری کردند با پیگیری‌های هماهنگ در سطح استان و ملی، زمینه برای بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های مشترک و تقویت پیوندهای فرهنگی و معنوی منطقه فراهم شود.